Yerevan Physics Institute

Press about A.I. Alikhanyan National Science Laboratory


2012թ. օգոստոս ամսի մամուլը Ա.Ի. Ալիխանյանի անվ. Ազգային գիտական լաբորատորիայի մասին

ներբեռնել(ռուս., pdf)

ՈՒմ են համարում լավ գիտնական
Կամ պարզ ձեռնարկ ոչ գիտնականների համար

http://aravot.am|2010-11-09


Ինչպես կամայական մասնագիտություն՝ գիտությունն էլ կարիք ունի արժեքների սանդղակի: Ո՞վ է լավ գիտնական. այս հարցը միայն գիտության մեջ քննարկվող ներքին խնդիր չէ: Կամայական պետություն, որ հավակնում է գիտելիքահենք հասարակարգ ստեղծելուն, շահագրգռված է գիտության մեջ արժեքների հստակ համակարգ ունենալու մեջ: Նպատակը պարզ է եւ հասկանալի: Ջոկել լավագույններին, ստեղծել էլիտար կազմակերպություն (ասենք՝ ակադեմիա): Եվ երբ կարիք լինի գիտության որեւէ ուղղության մասին կարծիք հարցնելու՝ դիմել այս էլիտար խմբին: Վերջիվերջո, գիտությունը նեղ մասնագիտական գործունեություն է, եւ պետական կառույցները պարտավոր չեն այստեղ մանրամասներ իմանալ: Իսկ թե որ գիտությունն է դառնալու հասարակության հենքը՝ դա գիտության ընտրանու որոշելու հարցն է: Գոնե Հայաստանի մասշտաբի երկրի համար գիտնականներն իրար շատ լավ էլ գնահատում են: Բայց գիտնականները կազմում են հասարակության փոքր մասը: Նրանց աշխատանքի որակը հասարակության մնացած մասին ներկայացնելու եւ, բնականաբար, պետությունից ու մնացած հնարավոր աղբյուրներից ֆինանսներ պահանջելու համար պետք են ավելի հստակ չափորոշիչներ: Ցանկալի է՝ թվերի տեսքով: Այ սրանց մասին էլ հերթական անգամ փորձեմ խոսել թերթային հոդվածի ֆորմատով:

Գիտնականների էլիտան, շատ երկրերի օրինակով, Հայաստանում կազմակերպված է Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ձեւով: Եվ պետք էր ենթադրել, որ պետք եղած պահին մեր կառավարությունը պիտի դիմեր ակադեմիային: Բայց, չգիտես ինչու՝ չի դիմում: Օրինակ, վերջին տարիների հայկական գիտության կարեւոր հարցերից մեկով՝ թե ինչով պետք է զբաղվի Հայաստանի Հանրապետության ամենամեծ գիտահետազոտական հիմնարկը, Երեւանի ֆիզիկայի ինստիտուտը, դիմեցին արտասահմանից հրավիրված մասնագետների: «Միջազգային փորձագիտական հանձնախումբ» անունը կրող փորձագետների խմբում ՀՀ ԳԱԱ ներկայացուցիչ չկար: Մի խումբ արտասահմանցի մասնագետներ, երեւի աշխարհահռչակ գիտնականներ՝ հիմնականում թոշակի տարիքի, եկան, լսեցին եւ խորհուրդ տվեցին: Զբաղվել նրանով՝ ինչով իրենք են զբաղվել տասնամյակներ շարունակ, այսինքն՝ միջուկային ֆիզիկայով: Երեւի ինչ-որ մեկը ենթադրում էր, որ ուրիշ բան կարող էին խորհուրդ տալ միջուկային ֆիզիկայի ալեհեր մասնագետները: Բայց քանի որ ձեռնարկը ոչ գիտնականների համար է՝ չքննարկենք գիտական թեմաները: Պարզապես այս օրինակի վրա փորձենք հասկանալ, թե ինչ օգուտ կարող են տալ թվերը: Աղյուսակի մեջ բերված են տվյալներ «Thomson Reuters» գործակալության «Web of Science» կայքից: Ամբողջ աշխարհում ընդունված է գիտության բնագավառը գնահատելիս օգտվել այս կայքից: Կայքը վճարովի է՝ իզուր մի փորձեք մտնել: Աղյուսակը բացարձակապես կրկնում է կայքի տվյալները՝ ես պարզապես թարգմանել եմ հայերեն: Որպեսզի բնօրինակը չձեւափոխվի (հասկանալի է՝ այն անգլերեն է), բնագավառների համարակալումն էլ թողել եմ նույնը՝ անգլիական այբբենական կարգով: Ինչպես տեսնում եք, ֆիզիկան բաժանված է տասներկու բնագավառի: Այստեղ ընդգրկված են նաեւ հարակից գիտությունները՝ բիոֆիզիկա, քիմֆիզիկա եւ այլն: Հաջորդ սյունակը տվյալ բնագավառի հոդվածների վրա եղած հղումներն են 2009 թվականին: Կարճ բացատրեմ հետեւյալը՝ 2007-2008 թթ. տվյալ բնագավառում տպագրված բոլոր հոդվածների վրա 2009 թվականին նոր գիտական հոդվածների մեջ եղած հղումներն են: Հղումների թիվը (իհարկե, եթե չեն հայհոյում) բնութագրում է հետաքրքրությունը այդ աշխատանքների հանդեպ՝ ինչքան շատ, այնքան լավ: Հաջորդ սյունակը տվյալ բնագավառի մասնագիտական ամսագրերի թիվն է եւ վերջինը՝ տպագրված հոդվածների թիվը: Հիմա փորձենք հասկանալ, թե ինչ խորհուրդ է տվել հայկական գիտությանը «Միջազգային փորձագիտական հանձնախումբը» եւ խորհուրդն էլ արդեն սկսել են կյանքի կոչել համապատասխան մարմինները:

Տվյալ դեպքում՝ էկոնոմիկայի (նախկինում՝ առեւտրի) նախարարությունը, որը Հայաստանի տարածքում ֆիզիկայի պատասխանատուն է: Խնդրում եմ մի շեղվեք՝ լուրջ բաներից ենք խոսում: Միջուկային ֆիզիկան՝ խորհուրդ տված բնագավառը, աղյուսակում 11 համարն է՝ ըստ անգլերեն այբուբենի: Բայց դա նրա գրաված տեղը չէ: Տեղը, ըստ թվերի բնութագրի, վերջինն է: Ամենաքիչ հղումներ, ամենաքիչ ամսագրեր եւ հոդվածներ: Բոլոր չափանիշներով՝ ամենավերջինը: Սա կարող է մի քանի բան նշանակել՝ թվարկեմ հերթով: Շատ թանկ է եւ ոչ բոլոր երկրները կարող են իրենց թույլ տալ զբաղվել միջուկային ֆիզիկայով: Կամ, այս բնագավառի մասնագետները պետք է շատ բարձր որակավորում ունենան, իսկ աշխարհում նրանց թիվը քիչ է: Կամ, պարզապես այս բնագավառում արդեն անելիք չկա: Տարօրինակ է, բայց միակ հիմնավորումը, որով կարելի է արդարացնել տրված խորհուրդը, իմ կարծիքով, թաքնված է երրորդ պատճառի մեջ: Մի պարզ տրամաբանությամբ՝ ոչ փող ունենք, ոչ մասնագետ: Իսկ ամբողջ աշխարհը կարծում է այստեղ անելիք չկա՝ ոչ հոդված է գրում, ոչ ամսագիր հրատարակում: Որեմն, ո՞վ կարող է հասնել օգնության: Ճիշտ է՝ մենք, հայերս: Որովհետեւ գիտության հանդեպ մեր գենետիկ հակումները հայտնի են (տես գիտության ղեկավարների կարծիքը): Ահա թե ինչ են հուշում մեզ թվերը: Կհարցնեք, թե ո՞ւր մնաց ՀՀ ԳԱԱ-ն: Չգիտեմ՝ ոնց ասեմ: ՀՀ կառավարությանը հարցրեք: Գոնե ֆիզիկայի սեկցիան անհասկանալի է, թե ուր մնաց: Կամ ակադեմիա մի պահեք, կամ դրսից մարդ մի կանչեք: Թե չէ այսպես ծախսերը շատ են, պանիրն էլ թանկացել է, կարող է էլի ինչ-որ բան թանկանա... Բայց քանի որ դրսից են գիտնական կանչում՝ հաջորդ հոդվածում կփորձեմ թվերով բացատրել, թե «դրսում» ում են լավ գիտնական համարում: Չեմ խոսի տասնյակ հազար հղում ունեցող գիտնականների մասին: Նրանք չափանիշ չեն: Նրանք պարզապես տաղանդավոր մարդիկ են: Կխոսեմ ավելի համեստ արդյունքներով մարդկանց մասին: Նրանց օրինակի վրա էլ կփորձենք հասկանալ, թե ինչպիսի մինիմալ տվյալներ են ունենում գիտնականները՝ որից հետո նոր կարող է խոսեն համաշխարհային գիտության մեջ նրանց ունեցած ավանդից: Դե, եթե գիտության ղեկավարները ցանկանան հետագայում հաշվել մեկ շնչին ընկնող հանճարների թիվը՝ թող հաշվեն: Նախօրոք ասեմ՝ Հայաստանից մարդ չկա: Միշտ զրո է ստացվելու:

ՍԱՍՈՒՆ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ
Ֆիզիկայի ինստիտուտի նախկին աշխատակից

В Армении увеличивается число ученых пенсионного возраста

from http://regnum.ru/news/1298613.html

— 28.06.2010, 14:02 —

"Суммы, выделяемой правительством Армении на развитие науки, едва бы хватило, если бы в стране было менее 100 ученых, а не 7,5 тысячи сотрудников НИИ вместе со сторожами..." Об этом, как передает корреспондент ИА REGNUM Новости, 28 июня на пресс-конференции в Ереване заявил сотрудник Института физики Еревана, ученый-физик Сасун Геворгян.

По его словам, с тем, чтобы решить финансовую проблему и окончательно не загубить науку, можно здания, в которых расположены НИИ и университеты, передать в их собственность без права отчуждения и освободить их от уплаты налогов, как это было сделано в период Рузвельта в США. По словам Геворгяна, те 35 га, на которых находится Институт физики, можно было бы сдавать в аренду, получать от этого прибыль и направлять эти средства на науку.

В свою очередь, член Республиканской партии, председатель парламентской комиссии по вопросам науки, образования, культуры молодежи и спорта Артак Давтян подчеркнул, что в первую очередь нужно определить приоритетные направления, поставить перед собой цель и двигаться к ней. Касаясь вопроса решения финансовых проблем предложенным его оппонентом способом, Давтян сказал, что не считает его эффективным, хотя пообещал подумать и обсудить. В частности, Давтян не уверен в том, что освобождение от уплаты налогов, что, по уверению физика, составляет ежегодно 6 млн. драмов, поможет какому-либо институту.

Еще одной немаловажной проблемой, по словам Сасуна Геворгяна, является то, что молодые ученые из научных институтов ушли и там остались, в основном, люди пенсионного возраста. "Эти пенсионеры, при всем моем уважении к ним, не могут совершить революцию. Сегодня в Институте физики из чуть более 300 сотрудников, 180 - люди в возрасте от 70 до 90 лет", - заявил он, подчеркнув, что молодое поколение вынуждено искать себе применение за рубежом.