News Archives

2010

New achievements of the CMS-LHC experiment

Since April 2010 LHC operates in a regime of protons collision with total energy √s = 7.0 TeV. YerPhI group actively participates in the CMS experimental physics program, mainly in the studies of the diffraction processes with Di-muon events. Recently the group has begun the analysis of the obtained experimental data. Reconstructed events with Di-muon invariant mass (Z-boson) is shown below:


First results of the data analysis with Di-muon in SPE (Single Pomeron Exchange) process using information from CMS, CASTOR and ZDC detectors for an integrated luminosity of 36 pb -1 are depicted below



These results will be presented on CMS meeting.

LHC ATLAS experiment Observes Eye-Catching Imbalance of Jet Energies

Collisions of heavy ions at ultra-relativistic energies are expected to produce an evanescent hot, dense state, with temperatures exceeding two trillion kelvins, in which the relevant degrees of freedom are not hadrons, but quarks and gluons. In this medium, high-energy quarks and gluons are expected to transfer energy to the medium by multiple interactions with the ambient plasma.

After less than three weeks of heavy-ion running, the ATLAS experiment, the first of LHC collaborations, has reported a dramatic effect that causes an unexpectedly large imbalance in the energy of jets of particles created in lead-ion collisions at CERN's Large Hadron Collider. This evidence may bring new insight to the primordial universe where a hot, dense medium of quarks and gluons may have prevailed.

This is the first observation of an enhancement of events with such large dijet asymmetries, not observed in proton-proton collisions, which may point to an interpretation in terms of strong jet energy loss in a hot, dense medium. The paper will be published in the Phys.Rev.Letters.

The joint seminar of LHC collaborations for presentations on the same subject is planned in December 02.


YerPhI group significantly contributed in the construction, performance study and test beam analyses of the ATLAS Tile Hadron Calorimeter. Currently our physicists are participating in the jet analysis and in the calibration of the tools and overall performance of ATLAS.

References 

http://atlas.ch/imbalance-of-energies.html
http://cdsweb.cern.ch/record/1309851
http://cdsweb.cern.ch/record/1309851/files/HeavyIonJets.v3.pdf

Эпоха Больших взрывов
Наша Вселенная – лишь один из этапов в череде вселенных

24.11.2010, 17:59
http://www.gazeta.ru
ТЕКСТ: Николай Подорванюк
ФОТО: truchinga.org


Карта реликтового излучения, составленная зондом WMAP. Изображение PD-USGOV-NASA

Наша Вселенная – лишь один из этапов в череде вселенных, регулярно порождаемых Большими взрывами. Этот результат работы ученых, о котором стало известно на днях, хотя и нуждается в серьезной проверке, демонстрирует, что в науке не закончилась эпоха фундаментальных открытий.

Существует широко распро-страненное мнение, что эпоха великих открытий в фунда-ментальной науке завер-шилась в XX веке. Сторонники этого мнения опираются на Нобелевские премии как на критерий развития науки за последние сто с лишним лет. Действительно, раньше «Нобель» по физике или химии присуждался за такие фундаментальные    дости-жения, как открытие рентгеновских лучей и инертных газов, теорию радиоактивного распада и квантовую теорию. Сейчас же премии чаще вручаются за методологию исследования или же такие открытия, которые, при всем к ним уважении, не являются все же столь значимыми как те, что были упомянуты выше.

С этой точки зрения современные научные исследования чем-то сродни бухгалтерскому учету: нудно, трудоемко и никакой славы.

А главной функцией ученого сегодня является не познание мира, а подготовка почвы для технологических прорывов и оснований для бонусов менеджерам хай-тек корпораций.

Аргументы в пользу этой точки зрения довольно весомы, учитывая, что наука с каждым годом становится все более сложной и даже невозможной. Ее логика требует проведения экспериментов в масштабах Солнечной системы (а лучше и всей Вселенной) и работы с такими абстрактными объектами, как «суперструны». Если же допустить возможность того, что все масштабные эксперименты провести удастся, то это будет означать построение окончательной модели Вселенной, в которой человечеству все будет ясно.

То есть предмет для дальнейших научных исследований будет потерян раз и навсегда. 

Эта позиция («конец науки») была высказана в одноименной книге, которую в начале XXI века написал один из ведущих журналистов научно-попу-лярного журнала Scientific American Джон Хорган. Книга получила множество отзывов представителей научного сообщества, в том числе и от нескольких нобелевских лауреатов. 

Ученые раскритиковали Хоргана в первую очередь за то, что он основывал свое мнение на современном состоянии науки и общества, не учитывая будущие технологии.

Подобные ошибки в истории научного познания встречались, и не раз. Хрестоматийный пример – высказывание Огюста Конта, в 1835 году заявившего, что химический состав звезд для человека навсегда останется тайной. Через двадцать четыре года Густав Кирхгоф и Роберт Вильгельм Бунзен пришли к выводу, что каждый химический элемент имеет свой неповторимый линейчатый спектр. Так был открыт спектральный анализ, с помощью которого наука достоверно узнала, из чего состоят и Солнце, и другие звезды, и далекие галактики.

Когда-то и Большой взрыв как момент начала существования Вселенной был только гипотезой, которую не представлялось доказать никаким образом. В 1940-е годы уехавший в США уроженец Одессы Георгий Гамов теоретически показал, что от Большого взрыва, если он был, должно остаться «эхо» – некоторое постоянное излучение. В 60-е годы американцы Арно Пензиас и Роберт Вудроу Вильсон занимались экспериментами в области спутниковых коммуникаций и обнаружили постоянный посторонний шум. После дополнительной проверки этот шум, в соответствии с работами Гамова, оказался как раз космическим микроволновым фоновым излучением, то есть тем самым реликтовым излучением, которое является одним из главных подтверждений теории Большого взрыва. 

После того как эта теория получила солидные доказательства, перед учеными поневоле встал вопрос: а что было до Большого взрыва? С формальной точки зрения этот вопрос не является научным, поскольку до рождения Вселенной не существовало ничего, в том числе и времени. Тем более удивляют и восхищают результаты работы, которую совместно сделали известный британский физик-теоретик Роджер Пенроуз и Ваге Гурзадян из Ереванского физического института. 

Они получили свидетельство того, что наша Вселенная – лишь один из этапов в череде вселенных, регулярно порождаемых Большими взрывами. 

В соответствии с общепринятой теорией рождения и развития Вселенной (теорией инфляции), анизотропия (неоднородность) температуры реликтового излучения содержит информацию об образовании Вселенной и о её текущем состоянии. Пенроуз и Гурзадян же обнаружили на карте реликтового излучения неба концентрические круги совершенно других энергий, которые не могут быть объяснены теорией инфляции. 


Карта реликтового излучения, составленная зондом WMAP. Изображение PD-USGOV-NASA

Ученые связывают найденные ими круги с результатами столкновений сверхмассивных черных дыр в конце существования той Вселенной, которая была до Большого взрыва. 

Таким образом, полагают ученые, все мы живем в циклической Вселенной, в которой конец одной эпохи (эона) совпадает с началом другой. И этот процесс проходит бесконечно.

Свои результаты Пенроуз и Гурзадян получили на основе наблюдений с космического аппарата WMAP (Wilkinson Microwave Anisotropy Probe, NASA), предназначенного для исследования реликтового излучения. Проверка результатов была сделана по данным эксперимента BOOMERanG, который включал в себя наблюдение анизотропии реликтового излучения при помощи аппаратуры, расположенной на воздушном шаре, летающем над Антарктикой.

Работа Пенроуза и Гурзадяна (она в середине ноября была опубликована на сайте препринтов ArXiv.org) еще будет подвергнута тщательному анализу как со стороны самих ученых, так и со стороны всего научного сообщества. Но если в итоге их выводы окажутся правильными, то эта работа станет как раз таким фундаментальным открытием, эпоха которых, как некоторым кажется, уже закончилась, и гораздо дальше отодвинет «конец науки». Той самой науки, занятия которой сегодня многие считают скучными и нудными.

More readings:
http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11837869

Նոր տեխնոլոգիաները կնպաստեն Հայաստանում ուռուցքների ճշգրիտ ախտորոշմանը

Նոյեմբեր 23, 2010 | 22:06
http://www.news.am

Հայաստանի կառավարության եւ «ABA մոլեկուլյար» ընկերության միջեւ նոյեմբերի 23-ին կնքված համաձայնագրով Հայաստանում կսկսվի Ուռուցքաբանության գերազանցության հայկական կենտրոնի աշխատանքների առաջին փուլը՝ Հայաստանում ռոդիոիզոտոպների արտադրության կենտրոնի հիմնումը, որը գտնվելու է Ա. Ի. Ալիխանյանի անվան Ազգային գիտական լաբորատորիայում (նախկին՝ Ա. Ալիխանյանի անվան Երեւանի ֆիզիկայի ինստիտուտում): Այս մասին NEWS.am-ի թղթակցի հետ զրույցում նշեց Ա. Ի. Ալիխանյանի անվան Ազգային գիտական լաբորատորիայի գիտության գծով տնօրենի տեղակալ Սարգիս Թարոյանը։

Նշենք, որ այսօր` նոյեմբերի 23-ին Երեւանում Հայաստանի կառավարության եւ «ABA մոլեկուլյար» ընկերության միջեւ ստորագրվել է համաձայնագիր պրոտոնային արագացուցիչ ձեռք բերման մասին։ Կառավարությունը համաձայնագիր է ստորագրել նաեւ «ՔեյԲիՍի» բելգիական բանկի հետ՝ 11 տարի մարման ժամկետով, 3 տարի արտոնյալ ժամանակահատվածով 5 մլն եվրոյից ավել արտոնյալ վարկ տրամադրելու վերաբերյալ:

Պրոտոնային արագացուցչի ընդհանուր արժեքը կազմում է 7 մլն եվրո, սակայն Բելգիայի կառավարությունը սուբսիդավորել է գնումը` տրամադրելով 2 մլն եվրո դրամաշնորհ:

«Այդ արագացուցիչի ձեռքբերումը մեզ հնարավորություն կտա Հայաստանում առողջապահական խնդիրների լուծումը բերել ավելի բարձր մակարդակի եւ առավել որակյալ ախտորոշում իրականացնել օգտագործելով ժամանակակից տեխնոլոգիա»,- նշեց Սարգիս Թարոյանը, հավելելով, որ նոր սարքավորումը հնարավորություն կտա ուռուցքների եւ այլ չարորակ գոյացությունների ճշգրիտ ախտորոշում իրականացնել Հայաստանում։ 

«Բելգիական «ՑԻԿԼՈՆ 18/18»-ի ներդրումը նոր խոսք է հայաստանյան ուռուցքաբանության ախտորոշման եւ բուժման ոլորտում։ Սա հնարավորություն կտա ոչ միայն անվնաս, այլեւ ճշգրիտ ախտորոշման իրականացնել»,-ասաց Ս. Թարոյանը։ Նրա խոսքով՝ ռադիոիզոտոպների ներարկման միջոցով հնարավոր կլինի գրանցել հիվանդության կոնկրետ ախտանիշը մարմնի կոնկրետ հատվածում։

«Իզոտոպները նյութեր են, որոնք ճառագայթներ են արձակում, իսկ էլեկտրոնային սարքերը այդ ամենը գրանցում են։ Արդյունքում՝ կարելի է ստանալ մարմնի տարբեր մասերի նկարներ, որոնք անհամեմատ ավելի բարձր ճշգրտություն ունեն, քան ներկայիս միջոցները»,- ասաց Ս. Թարոյանը՝ հավելելով, որ դրանք կարեւոր են բոլոր օրգանների, հատկապես ուղեղի չարորակ գոյացությունների վերաբերյալ տվյալների գրանցման, հետեւաբար նաեւ բուժման համար։

Նրա խոսքով՝ քաղցկեղի պարագայում, հաճախ անհրաժեշտ է որոշել դրա տարածվածությունը, իսկ նոր տեխնոլոգիան հնարավորություն կտա այդ ամենը ճշգրիտ իրականացնել։

«Այս մեթոդի կիրառումը հիվանդության ախտորոշման մեթոդի որակի բարձրացման եւ ճշգրիտ բուժում իրականացնելու գործում լուրջ առաջընթաց է»,- նշեց Ս. Թարոյանը։

Տեղեկացնենք, որ նախատեսվում է, որ ծրագիրը կմեկնարկի 2011թ. սկզբին, իսկ արագացուցչի գործարկումը նախատեսված է պայմանագրի ստորագրումից հետո 18 ամսվա ընթացքում:

Pre-Big-Bang observational signatures studied in Gurzadyan-Penrose paper and a new scale in Cosmic Microwave Background radiation

The possibility of observational signatures of pre-Big-Bang violent activity is discussed in the newly released paper byV.G.Gurzadyan and R.Penrose:

http://arxiv.org/abs/1011.3706U

Sir R.Penrose (Oxford), one of the classic names in modern science, author of profound books, has developed a theory, cyclic conformal cosmology, which predicts also effects preceding the present Big Bang. The paper is devoted to those effects and shows that in the data Cosmic Microwave Background radiation obtained by Wilkinson Microwave Anisotropy Probe (NASA) certain characteristics of the found concentric circles are in agreement with the predictions.

Study of such possibly pre-Big-Bang effects in the real observational data is undertaken for the first time.

V.G.Gurzadyan and his collaborators in the paperhttp://arxiv.org/abs/1011.3711 obtain a new scale for the Cosmic Microwave Background (CMB) radiation: CMB is one of the main sources of information on the early Universe and is characterized by well-established scales, the 2.7 K temperature of the Planckian spectrum and the 10-5 amplitude of the temperature anisotropy; the latter was obtained by COBE satellite (Nobel prize, 2006). These features indicate the hot and equilibrium phases in the early Universe and its large scale isotropy.

Gurzadyan’s team now reveals one more intrinsic scale in CMB properties. Considering CMB as a composition of random and regular signals, they solve the inverse problem and obtain that the fraction of the random (chaotic) signal is about 20 per cent, i.e. the cosmological sky is a weakly random one. This new empirical scale (number) can have important consequences for the theories of the early Universe.

Մեծ Պայթյունին նախորդած փուլի նշանների հետազոտություն Գուրզադյան-Պենրոուզ հոդվածում և Տիեզերական մնացորդային ճառագայթման նոր հատկությունը 

Վ.Գ.Գուրզադյանի և Ռ.Պենրոուզի նոր հրապարակված աշխատանքը 

http://arxiv.org/abs/1011.3706U

ուսումնասիրում է Մեծ Պայթյունին նախորդած փուլում ակտիվության (էներգիայի անջատումների) դիտողական հնարավոր արտահայտումները:

Սըր Ռ.Պենրոուզը (Օքսֆորդ)` ժամանակակից գիտության դասական դեմքերից է, հեղինակ հանրահայտ մենագրությունների, զարգացրել է տեսություն` կոնֆորմ կոսմոլոգիա, որը նաև կանխատեսում է երևույթներ Մեծ Պայթյունին նախորդած փուլերում: Այս հոդվածում ուսումնասիրվում են այդ երևույթների գրանցման հարցերը, և ցույց է տրվում, որWilkinson Microwave Anisotropy Probe (NASA) արբանյակի միջոցով ստացված տվյալների որոշ բնութագրիչներ համապատասխանում են տեսական կանխատեսումների հետ:

Մեծ Պայթյունին նախորդած հնարավոր երևույթների նման հետազոտումը դիտողական տվյալների միջոցով կատարվում է առաջին անգամ: 

Գուրզադյանը և իր գործընկերները http://arxiv.org/abs/1011.3711հոդվածում արտածել են Տիեզերական մնացորդային ճառագայթման նոր բնութագրիչ: Հայտնի է, որ այդ ճառագայթումը բնութագրվում է 3K ջերմաստիճանի Պլանկյան սպեկտրով և 10-5 անիզոտրոպիայով. Վերջինս հայտագործվել է COBE (NASA) արբանյակի միջոցով (Նոբելյան մրցանակ, 2006թ.): Այդ բնութագրիչները բացահայտել են վաղ Տիեզերքի գլխավոր հատկությունները` տաք և հավասարակշիռ վիճակը և իզոտրոպությունը:

Գուրզադյանի խումբը, դիտելով մնացորդային ճառագայթումը որպես պատահական (քաոսային) և կանոնավոր ազդանշանների համախումբ, արտածել է պատահական ազդանշանի մասը, որ կազմել է մոտ 20 տոկոս: Այսպիսով, մեր Տիեզերքը մասնակիորեն է պատահական: Նոր արտածված բնութագիրը (հաստատունը) կարևոր կլինի վաղ Տիեզերքի մասին տեսական պատկերացումների զարգացման համար:

Հեղինակները հոդվածը նվիրել են մաթեմատիկոս Վլադիմիր Առնոլդի (1937-2010) հիշատակին; Հոդվածը հրատարակվում է եվրոպական Astronomy & Astrophysics (Letters) ամսագրում:

70-91 տարեկան 183 մասնագետ` Ալիխանյանի ինստիտուտում

Հասարակություն |2010/11/16 | 15:24 | Գրիշա Բալասանյան

Այսօր Ազգային ժողովում 2009 թ. կատարողականն էր ներկայացնում Վերահսկիչ պալատի նախագահ Իշխան Զաքարյանը: Այդ կարեւոր փաստաթղթի ներկայացման ժամանակ պատգամավորները հերթով լքեցին դահլիճը, եւ Ի. Զաքարյանը բազմաթիվ չարաշահումների մասին իր հաշվետվությունը կարդաց կիսադատարկ դահլիճում:

Պետական եւ համայնքային մարմիններում բյուջետային միջոցների օգտագործման նկատմամբ իրականցված ստուգմամբ արձանագրվել է 1 մլրդ 307 մլն 446 հազ. դրամի անարդյունավետ ծախս:

Անդրադառնալով պետբյուջեի միջոցների անարդյունավետ ծախսումներին` Ի. Զաքարյանը նշեց, որ էկոնոմիկայի նախարարության Ալիխանյանի անվան ֆիզիկայի ինստիտուտի հաստիքացուցակում առկա են մեկ հաստիքով ձեւակերպված, բայց չաշխատող բավականին մեծ թվով մարդիկ: «Չեմ հիշում, թե վերջին անգամ երբ եմ տեսել 0.25, 0.5 եւ 0.75 դրույքով աշխատողների»,-նշեց Ի. Զաքարյանը:

Նշված ինստիտուտում տարեկան ընդհանուր աշխատավարձը կազմում է 50 մլն դրամ: Շուրջ 200 մարդ ձեւակերպված է 1 դրույքից պակաս դրույքաչափով: Ձեւակերպվածներից 183-ը 70-91 տարեկան մասնագետներ են: «Ես տարիքն էլ եմ հարգում, ամեն ինչն էլ հարգում եմ, բայց կարծում եմ` ծախսն անարդյունավետ է»,- ավելացրեց Վերահսկիչ պալատի նախագահը:

11 ноября всем станет плохо

www.utro.ru |09 ноября, 10:07 | Борис ОРЛОВИЧ

ФОТО: NASA 

Одну из самых мощных вспышек на солнце зафиксировали в прошедшие выходные специалисты в области космической метеорологии. По их мнению, в ближайшие несколько дней мы ощутим на себе все "прелести" сильнейшей геомагнитной бури. 

В субботу 6 ноября, примерно в половине седьмого вечера по Москве на нашей звезде произошел взрыв, сопровождавшийся выбросом высокого столба плазмы и сильным потоком излучения в рентгеновском диапазоне. В среднем последствия таких бурь на Земле начинают ощущаться в течение первых двух суток. Но в этот раз вспышка произошла на дальнем участке Солнца, и до Земли солнечный ветер может добраться только к 11-12 ноября, вызвав существенные возмущения магнитного поля планеты. Это означает, что в указанные дни метеочувствительные люди могут ощущать ухудшение самочувствия.

Во время магнитной бури возможно нарушение биоритмов организма, увеличение числа несчастных случаев и травматизма. Этот необычный эффект объясняется изменениями в деятельности центральной нервной системы - увеличивается время реакции на внешние раздражители. Однако из всех заболеваний наиболее зависимы от солнечной активности все же сердечно-сосудистые - ишемическая болезнь сердца, повышенное или пониженное артериальное давление. Иммунная система человека реагирует на магнитные бури по-разному. Если у одних наблюдается угнетение устойчивости к болезням, то другие, напротив, ощущают резкий прилив сил, улучшается настроение и повышается работоспособность.

Интенсивные вспышки на Солнце могут наносить вред орбитальным аппаратам и представлять опасность для космонавтов. Кроме того, всегда имеется риск повреждения электросетей уже на Земле. Для защиты от солнечных неожиданностей в NASA даже запустили программу "Солнечный щит"- собранная со спутников информация об активности на звезде будет оперативно обрабатываться в вычислительном центре. А получив информацию о времени магнитной бури, компьютеры должны своевременно отключать трансформаторные станции, исключая их вывод из строя в результате геомагнитного возмущения.

Астрономы, изучающие активность Солнца, выделяют пять категорий вспышек — A, B, C,M, X. C. Субботняя буря была отнесена к высшей категории M, она стала одной из самых сильных за последние несколько лет. А согласно данным NASA ближайший длительный период солнечного возмущения нас ожидает уже в 2013 г., тогда подобные бури могут возникать одна за другой.

Article "Armenia detects space weather" in "Symmetry" joint journal of SLAC
and Fermi national laboratories,
October, 2010

Curtain falls on collaborative work

1 November 2010 | Nature 468, 16 (2010)

End of the line for international funding agency that brought former Soviet weapons scientists in from the cold. 

Former chemical-weapons scientists at Russia’s Shikhany complex received Western support.EAST NEWS/GETTY IMAGES

An international organization established to foster collaborations between Western researchers and weapons scientists of the former Soviet Union is set to close, Nature has learned. The Moscow-based International Science and Technology Center (ISTC) is now discussing its plans with the Russian government, which is increasingly irritated by the foreign handouts that the centre channels to the nation's weapons researchers. But some experts worry that the move — just months after President Dmitry Medvedev announced that Russia would withdraw its participation in the centre — will also sever a link between the country's weapons scientists and the rest of the world.

The centre was set up in 1992, just after the collapse of the Soviet Union. It was a dark time for thousands of scientists who had worked in the sprawling Soviet weapons complex, recalls James Toevs, an independent consultant and former US nuclear-weapons researcher based in Santa Fe, New Mexico. Shops were empty, and scientists went for months without pay. Toevs, who worked in Russia in the early 1990s, met nuclear-weapons designers who were forced to grow vegetables and do menial labour, such as repainting the local football stadium, to survive. 

The United States, Japan, the European Union and the Russian Federation agreed to establish the ISTC to help alleviate the harsh conditions that scientists faced — and prevent weapons experts from taking their potentially dangerous knowledge elsewhere.

The centre organized international meetings and disbursed generous grants to weapons designers who were willing to collaborate with counterparts in other countries. By the end of the 1990s, former Soviet satellite states were also benefiting — they, like Russia, did not have to pay into the scheme. From 1994 to 2009, the ISTC gathered more international partners and spent about US$837 million on projects and meetings involving some 73,000 scientists (see 'Welfare for weapons researchers')


Not everyone was a fan of the programmes. "Some good science was done, but in the grand scheme of things it was ineffective," says Konstantin Severinov, a Russian-born virologist at Rutgers University in Piscataway, New Jersey, who worked on ISTC grants in Russia and in the former Soviet state of Georgia. Weapons scientists often performed low-quality research, and Severinov says that he saw cases in which extra scientists were added to projects unnecessarily to secure additional funding.

Adriaan van der Meer, ISTC executive director, concedes that in the early years, "we were probably more of a social programme than a research programme". But as time went on, the centre raised its scientific standards and even tried to help commercialize the work of researchers it supported. It also helped them find their way in the wider scientific world. "We got an opportunity to participate in international symposiums and to see how foreign scientists arranged their work," says Oleg Nagornov, a mathematician at the National Research Nuclear University in Moscow. Nagornov says that ISTC collaborations helped him to publish his first articles in Western journals, and he has maintained professional ties with some of the researchers he met. 

As Russia's economy boomed in the past decade, the government began to reinvest in its weapons complex. It also became increasingly resentful of the centre's role as a foreign funder of research within its labs, according to multiple sources familiar with the organization. Russia's irritation led the European Union to stop funding new ISTC grants on Russian soil this year. Meanwhile, the United States has begun to shift its non-proliferation funding towards hot spots in Asia and the Middle East — regions where the threat seems more imminent. 

The ISTC plans to shut down its programmes gradually over the next three or four years. But van de Meer hopes that it can be replaced with a new organization in which Russia is an equal partner. There is still a need for collaborative work on non-proliferation science, and a new generation of researchers must be engaged so that they're fully aware of the potential pitfalls of their dual-use knowledge, he says. 

Andreas Persbo, the executive director of the Verification Research, Training and Information Centre, a London-based arms-control organization, agrees that a line of dialogue between Russian weapons scientists and the West is vital. He fears that "without the ISTC, that will gently decline".

ԳԱՏԱՀ–ի ԿՈՂՄԻՑ ՆԱԽԱՁԵՌՆՎԱԾ ԲԱՑԱՌԻԿ ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆ ԻՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Է ԴԱՌՆՈՒՄ

Գիտության և առաջատար տեխնոլոգիաների ազգային հիմնադրամի (ԳԱՏԱՀ) ջանքերով, Երևանում, ս.թ. օգոստոսի 27-ին ստորագրվել էր եռակողմ «Մտադրությունների հուշագիր»՝ ԳԱՏԱՀ–ի, «ԱՐԵՆԱ» (Armenian Research-Education Networking Association) հիմնադրամի և հանրահայտ «Elsevier B.V.» հրատարակչական հոլդինգի միջև։ 

Նախաձեռնության արդյունքում, որն ըստ էության հանդիսանում է ԳԱՏԱՀ–ի անհամեմատ ավելի լայնամասշտաբ` «Հայկական վիրտուալ գրադարան» հնարավոր ծրագրի նախնական փուլը, արդեն այսօրվանից, ս.թ. նոյեմբերի 1-ից, «ԱՐԵՆԱ» հիմնադրամի գիտակակրթական ցանցի հանգույց հանդիսացող բոլոր գիտական և կրթական կազմակերպություններին 3 ամիս շարունակ տրամադրվում է անվճար և անսահմանափակ օգտվելու հնարավորություն «Elsevier B.V.»–ի հանրահայտ «ScienceDirect» (ավելի քան 2500 բարձր վարկանիշ ունեցող գիտական ամսագրեր) և «Scopus» (հետազոտական հոդվածների հղումների, ինչպես նաև գիտական ամսագրերի և գիտաշխատողների տարատեսակ վարկանիշային տվյալների) տեղեկատվական շտեմարաններից։ 

ԳԱՏԱՀ–ի նախաձեռնության նախնական փուլի ընթացքում, որի մասին կտեղեկացվի մոտ օրերս, «Elsevier B.V.»–ի մասնագետի մասնակցությամբ կկազմակերպվեն նաև 2-3 օրյա ուսուցողական սեմինարներ հանրապետության գիտական համայնքի բոլոր շահագրգիռ կազմակերպությունների ներկայացուցիչների համար` «ScienceDirect» և «Scopus» տեղեկատվական շտեմարաններից, այն է՝ գիտական հոդվածներ, ամսագրեր, գիտնականներ, տարատեսակ վարկանիշներ և այլ` գիտական տեսանկյունից արժեքավոր, տեղեկատվական հնարավորություններից ավելի արդյունավետ օգտվելու նպատակով։ 

«ԱՐԵՆԱ» հիմնադրամի գիտակակրթական ցանցի մոտ 70 հանգույցներ են հանդիսանում.
      ա) ՀՀ ԳԱԱ համակարգի բոլոր ստորաբաժանումները, 
      բ) Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտը, 
      գ) մոտ 35 պետական և ոչ պետական համալսարանները, 
      դ) հանրապետության հիմնական 5 գիտական գրադարանները։ 

ԳԱՏԱՀ–ը 1997 թ. հիմնադրված նյութական շահեր չհետապնդող, ոչ պետական և անկախ կազմակերպություն է։ 
ԳԱՏԱՀ–ի առաքելությունն է մրցութային հիմունքներով և բացառապես գիտական չափանիշներով պայմանավորված անհատույց դրամաշնորհների միջոցով աջակցել Հայաստանի գիտական ներուժի առաջընթացին։ 
ԳԱՏԱՀ–ի անհատույց աջակցության միջոցները ուղղակիորեն հասցեագրվում են նախաձեռնությունների հեղինակներին։

«ScienceDirect» և «Scopus» տեղեկատվական շտեմարաններից օգտվելու համար «ԱՐԵՆԱ» հիմնադրամի գիտակրթական ցանցի հանգույցի IP հասցեով համակարգչից այցելեք. www.scopus.com կայքը։

ՀԱՅՏԱՐԱՐՈւԹՅՈւՆ

Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարությունը հայտարարում է հայագիտության և հումանիտար, բնական, բժշկական, գյուղատնտեսական, հասարակական գիտությունների ու ճարտարագիտության և տեխնոլոգիայի բնագավառներում գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության պայմանագրային (թեմատիկ) ֆինանսավորման նպատակով գիտական թեմաների հայտերի ընտրության ՄՐՑՈՒՅԹ:

Մրցույթին մասնակցելու հայտը ներկայացվում է ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտե՝ մրցույթի մասին հայտարարության հրապարակման օրվանից 30 օրացուցային օրվա ընթացքում /հրավերի փաթեթը տեղադրված է ԳՊԿ-ի կայքում` www.scs.am/:

Մրցույթի վերաբերյալ լրացուցիչ տեղեկություններ և խորհրդատվություն կարելի է ստանալ ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտեի աշխատակազմի գիտական գործունեության կազմակերպման վարչությունում՝ աշխատանքային օրերին՝ ժամը 14:00 - 17:00 /հեռ. 210 140 +112/:

ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտե

ԿԱՐԳԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՀ Գիտության պետական կոմիտեի (ԳՊԿ) կողմից հայտարարված գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության պայմանագրային (թեմատիկ) ֆինանսավորման նպատակով գիտական թեմաների հայտերի ՄՐՑՈՒՅԹԻ հետ կապված`

ՀԱՆՁՆԱՐԱՐՈՒՄ ԵՄ`

1. Ազգային գիտական լաբորատորիայի (ԱԳԼ) բաժանմունքների ղեկավարներին` 

Մինչև 2010 թ. նոյեմբերի 2-ը քննարկել ԳՊԿ ներկայացվող գիտական թեմաների հայտերը բաժանմունքների Գիտական Խորհուրդներում:

2. Հրավերում տրված ձևերին համապատասխան գիտական թեմաների հայտերը մինչև նոյեմբերի 3-ը ներկայացնել ԱԳԼ-ի գիտ. քարտուղարին (հայերեն` երկու, անգլերեն` մեկ տպագիր և մեկական էլեկտրոնային տարբերակներով):

3. Գիտական թեմաների հայտերը հաստատելու և ԳՊԿ ներկայացնելու համար նոյեմբերի 8 և 9 անցկացնել ԱԳԼ- ի ԳԽ-ի նիստեր:

ԱԳԼ-ի տնօրեն Ա. Չիլինգարյան

TEPA 2010 conference considered manifestations of the Relativistic Runway Electron Avalanche (RREA) process on Earth Surface in 
Atmosphere and in Space.

Figure 1. From left to right: Prof. Michail Panasuk, director of the Skobeltsyn Institute of Nuclear physics, Moscow State Univ.; Prof. Gerald Fishman, NASA-Marshall Space Flight Center, Huntsville, Alabama; Prof. Ashot Chilingarian, director of Artem Alikhanyan National Laboratory; Sir Arnold Wolfendale, Royal astronomer, Great Britain at the Aragats cosmic ray research stations standing near the new measurement set up to detect elementary particles from thunderstorm clouds.

The Thunderstorms and Elementary Particle Acceleration (TEPA-2010) conference was held from September 6 through 11, 2010 in the Nor Amberd international conference centre of Artem Alikhanyan National Laboratory (AANL), formerly known as Yerevan Physics Institute, in Armenia. The conference was organized by the Cosmic Ray Division (CRD) of AANL, Armenia and Skobeltsyn Institute of Nuclear Physics of Moscow State University, Russian Federation. The conference was sponsored by AANL, COSPAR and the Armenian state science committee. Forty scientists and students listened to 37 original talks and lectures on the following subjects:

• Surface measurements of the electrons, muons, neutrons and gamma rays from the RREA process (thunderstorm ground enhancements – TGEs)
• Terrestrial gamma-ray flashes (TGFs) observed by gamma-ray observatories on-orbit;
• Broadband electromagnetic signals detection from thunderstorms and extensive air showers(EAS);
• Transient luminous effects(TLE) in the upper atmosphere;
• Relativistic runaway electron avalanche (RREA) process (simulations, theory);
• Cosmic rays and space weather issues.

The Relativistic Runaway Electron Avalanche (RREA) phenomena was considered for the first time by all its manifestations, including:

• Electron, gamma ray and neutron fluxes originated by the RREA process in the thunderclouds and measured by the variety of particle detectors operating at the cosmic ray research stations on Mt. Aragats (Armenia) and Baksan valley ( Russian Federation);
• Gamma-ray and electron-positron flashes observed with the orbiting Fermi-gamma-ray burst monitor (GBM);
• Radio-emission from lightning detected by the LOPES experiment measuring radio signals of particle air showers and lightning (Germany) and LASS project at the Pierre Auger Observatory (Argentina);
• UV (240-400 nm) and IR (600-800 nm) radiation flashes observed onboard "Tatiana -1 and "Tatiana-2" satellites (Moscow State University, Russian Federation).

Real-time monitoring of the particle fluxes by space-born and ground-based detectors both point to the same RREA origin of TGFs and TGEs. Two types of RREA events were detected on Mt. Aragats: short (~1µsec, inverse TGFs) and long (lasting hours, thunderstorm ground enhancements - TGEs). The seed particles for the TGFs are probably generated in intercloud lightning (IC); and for TGEs the seed particles come from the ambient population of secondary MeV energy electrons due to EAS. The proportion of short events was ~0.1% of the entire 8-minute enhancement detected on September 19, 2010. Energy spectra of TGEs detected at Aragats in 2009 and 2010 confirm the simulation studies that the electron energy spectrum has exponential shape and gamma-ray – power law shape. Both spectra for the largest September 19, 2009 event extend up to 45-50 MeV. 

Huge fluxes of electrons, positrons, gammas and neutrons near the Earth’s surface are undoubtedly newly discovered global physical phenomena that should be studied by experimental and theoretical methods. Particle acceleration and multiplication and broad bandwidth electromagnetic emissions associated with thunderstorms trigger various dynamic processes in the chain atmosphere-ionosphere, causing global geo-effects. The huge values of energy (up to several gigajoules in an impulse) measured by the Tatiana satellites, demonstrate the importance of the research of the atmosphere-ionosphere energy chain and draw attention to the upper atmospheric discharges, which are dangerous for high–altitudes flights. Precise muon detector developed by the National nuclear university (MEPHI) is maybe the first instrument providing data both for the space weather forecasting and meteorology. Simultaneous disturbances of the muon flux and geomagnetic field detected at Baksan point to particle-field interactions in the upper atmosphere. The amplification of the radio frequency electric field signals from EAS during a thunderstorm can lead to the modulation of the EAS size spectra and, consequently, to the possible estimation of the intercloud electric fields by radio measurements.

However, we have to remember that the sun is the driving force of processes in the atmosphere, ionosphere and magnetosphere. Therefore, the full chain (solar-terrestrial system) includes the solar wind, magnetosphere, ionosphere and atmosphere. The system is influenced by the radiation from the sun and flux of solar and galactic cosmic rays. The radiation environment near the earth and plasma-geomagnetic field interactions constitutes the space weather conditions. Space weather influences the terrestrial climate and natural hazards, although the mechanisms of space weather effects on the Earth are far from being explained and many aspects of solar activity itself are still unclear. These effects can be understood and quantitatively estimated only by studying the solar-terrestrial system in its entirety: identification of the solar agents affecting the Earth, understanding their occurrence and evolution, and the mechanisms of solar energy transfer all the way from the sun to the earth. This requires integration of all existing information and specific knowledge now spread in many different scientific areas: solar physics, solar wind, cosmic rays, interplanetary space, magnetosphere, and ionosphere, upper, middle and lower atmosphere.

The new effects explored and discussed during the TEPA-2010 conference, the inverse flux of huge energy from the upper atmosphere to the ionosphere and even to the magnetosphere, should be considered as integral component of the solar-terrestrial connections. Therefore, the investigation of the RREA process has enormous importance for understanding global change, dynamics and evolution of the terrestrial climate and natural hazards. 

The goals of the research could be achieved only within broad multidisciplinary cooperation, integrating its observational, research and modelling capacities. The participants of the conference agreed to cooperate to install various sensors, measuring particle fluxes, transient luminous events, broadband radio emission and radiation, on the earth’s surface and onboard orbiting satellites. 

All participants visited the high altitude Aragats cosmic ray research station in Armenia and saw various particle detectors in operation, aimed for investigating space weather and RREA process. New field meters and lightning detectors installed on the slopes of Mt. Aragats will allow better understanding of the RREA process, space weather, solar-terrestrial connections and its influence on the climate. 

Among TEPA participants were 10 PhD students. The lectures of Arnold Wolfendale on climate change and possible influence of cosmic rays on origin of live; Anatoly Petrukhin on the new explanation of the shape of high energy cosmic ray energy spectra; and - Razmik Mirzoyan on the history and future of the Cherenkov gamma ray astronomy fascinated the students. 

The conference presentations are available on the CRD site:http://crdlx5.yerphi.am/Conferences/tepa2010/Presentations_Conference proceedings will be available in early 2011.